In de praktijk ontstaat vaak discussie over de “U”-markering op ATEX- en IECEx-certificaten. Veel professionals weten dat het met componenten te maken heeft, maar de exacte betekenis wordt regelmatig verkeerd geïnterpreteerd.
In dit artikel leg ik uit wat de U-markering betekent, waarom sommige onderdelen hem wel hebben en andere niet, en waarom het samenstellen van componenten niet automatisch een ATEX-apparaat oplevert.
Wat betekent de U-markering?
Een “U” achter een ATEX- of IECEx-certificaatnummer betekent dat het product een Ex-component is. Formeel staat het voor ‘unvollständiges betriebsmittel’
Dit houdt in dat het onderdeel:
- niet als zelfstandig apparaat gebruikt mag worden in een explosiegevaarlijke omgeving
- bedoeld is om ingebouwd te worden in een Ex-apparaat of beveiligingssysteem
- een eigen certificaat heeft
- maar dat de uiteindelijke beoordeling plaatsvindt bij de beoordeling van het eindproduct
Voorbeeld van een markering:
II 2G Ex db IIC Gb U
De U geeft aan dat het gaat om een componentcertificaat.
Voorbeelden van Ex-componenten
Typische producten die vaak een U-certificaat hebben zijn:
- Lege drukvaste Ex d en Ex e behuizingen
- Ex e klemmen
- bepaalde kabelwartels
- intrinsiek veilige printmodules
- vlamkerende elementen
Deze producten zijn bouwstenen voor explosieveilige apparatuur.
Waarom hebben sommige componenten geen U?
Hier ontstaat vaak verwarring.
Niet elk onderdeel van een Ex-apparaat heeft automatisch een U-markering.
Dat komt doordat het woord “component” in twee verschillende betekenissen wordt gebruikt:
Technisch onderdeel
In gewone taal is een component gewoon een onderdeel van een apparaat.
Voorbeelden:
- pakking
- scharnier
- schroef
- glas
- mechanische delen
Deze hebben meestal geen eigen Ex-certificaat en worden beoordeeld als onderdeel van het complete apparaat. Deze ‘componenten’ kennen geen bijzondere voorschriften vanuit het oogpunt van explosieveiligheid. Ze zijn niet in lijn met de van toepassing zijnde productnorm ontworpen.
Ex-component (volgens ATEX/IECEx)
Dit is een specifiek gecertificeerd product dat bedoeld is voor inbouw in een ander Ex-apparaat.
Alleen deze categorie krijgt een U achter het certificaatnummer.
Deze ‘componenten’ kennen dus wel bijzondere voorschriften vanuit het oogpunt van explosieveiligheid. Zo zal er bij een Ex e klem rekening zijn gehouden met het klembereik en de kruip- en luchtwegen tussen de klemmen zodat er geen vonkoverslag of kortsluiting kan optreden.
Waarom wordt het samenstellen van componenten niet automatisch een ATEX-apparaat?
Een veelgemaakte aanname is:
Als alle onderdelen Ex-gecertificeerd zijn, dan is het geheel automatisch ook Ex.
Maar zo werkt het niet.
Explosieveiligheid is namelijk systeemgedrag.
Wanneer componenten worden gecombineerd kunnen nieuwe risico’s ontstaan, bijvoorbeeld:
- hogere oppervlaktetemperaturen
- veranderde vlamdoorslagpaden (Ex d)
- onvoldoende kruip- en luchtwegen (Ex e)
- veranderde IP-bescherming
Daarom moet altijd het eindproduct als geheel worden beoordeeld.
Volgens de ATEX-richtlijn 2014/34/EU wordt degene die het product samenstelt en op de markt brengt beschouwd als de fabrikant van het apparaat.
Deze partij moet onder andere:
- een conformiteitsbeoordeling uitvoeren
- een technisch dossier opstellen
- een EU-conformiteitsverklaring opstellen
- de ATEX-markering aanbrengen
Als je zelf ‘componenten’ samenstelt als ‘apparaat’ ben je dus formeel een fabrikant geworden en mag je pas met het product werken nadat de juiste documentatie is opgesteld, de conformiteitsbeoordelingsprocedure is doorlopen en de ATEX-markering is aangebracht.
Het verschil tussen U en X
Binnen ATEX-certificering komen twee letters vaak voor:
- U – Ex-component (voor inbouw in apparatuur)
- X – Speciale voorwaarden voor veilig gebruik
Een X-markering betekent dat er specifieke installatie- of gebruiksvoorwaarden gelden.
Conclusie
De U-markering betekent dat een product een Ex-component is die bedoeld is voor inbouw in explosieveilige apparatuur.
Belangrijke punten:
- niet elk onderdeel is een U-component
- alleen apart gecertificeerde Ex-componenten krijgen een U
- het samenstellen van componenten maakt niet automatisch een ATEX-apparaat
- de eindassemblage moet altijd als geheel worden beoordeeld
Het correct begrijpen van deze markering voorkomt veel misverstanden bij inspecties, ontwerp en certificering van explosieveilige installaties.