Je kent het vast wel. Je hebt een diepgaand onderzoek uitgevoerd en je bevindingen zorgvuldig verwoord. De uitgebrachte adviezen zijn zowel van technische als organisatorische aard, geprioriteerd en helder omschreven in een plan van aanpak. Als de opdrachtgever dit plan ten uitvoer brengt, wordt het explosierisico geëlimineerd, of — waar dat niet mogelijk is — in ieder geval tot een acceptabel niveau gereduceerd en beheersbaar gemaakt.
Aan tafel
Je hebt je presentatie gegeven en het managementteam kijkt je stilzwijgend aan. Je hoort ze zuchten en steunen. De voorgestelde maatregelen komen rauw op hun dak.
“We doen het toch goed? Wil je nu zeggen dat we onveilig werken?”
De maintenance manager staat op en oreert:
“We doen dit werk al 30 jaar en we hebben nog nooit een explosie gehad!”
Je veiligheidskundige hart maakt overuren en je gedachten slaan op hol. Je denkt:
“Dat het al 30 jaar goed gaat, wil niet zeggen dat het niet fout kan gaan.”
Je vraagt je af:
“Hoe kan ik deze opdrachtgever nu overtuigen van mijn bevindingen?”
Harde feiten
Je slijpt je mes en legt hem op tafel. Immers, in de afgelopen 30 jaar hebben er binnen deze organisatie écht wel incidenten plaatsgevonden die tot een explosie hadden kunnen leiden. Daarbij hebben er wijzigingen en modificaties plaatsgevonden die van invloed zijn geweest op de veiligheid en deze wijzigingen managen? Ho maar, daarvoor waren we toch te druk?
Een veilige arbeidsplaats kan alleen tot stand worden gebracht — en in stand worden gehouden — door risico’s continu te inventariseren en te reageren op incidenten.
Daarbij leven we in een economisch klimaat waarin kosten worden gedrukt, en we die kostendruk trachten te verantwoorden met hippe termen als krimpflatie. Wist je bijvoorbeeld dat er in je bakje Ben & Jerry’s tegenwoordig 10% minder zit, terwijl de prijs gelijk is gebleven?
Datzelfde geldt voor menig bedrijf: we proberen met minder middelen hetzelfde resultaat te bereiken. Weet je welke afdeling daar meestal als eerste last van heeft? Juist, de TD, ofwel: de technische dienst!
Zij moeten met minder personeel en middelen de toko draaiende houden, en die jaarlijkse inspecties? Die kunnen wel worden opgerekt tot twee- of driejaarlijkse inspecties. Dit onder het mom van: “gaat vast wel goed”.
Bloemlezing
Het is overigens niet zo dat er nooit explosies plaatsvinden. Hieronder een beknopt overzicht van enkele explosies die in de afgelopen 10 jaar het nieuws hebben gehaald:
- Shell Moerdijk, 2014, onbedoelde chemische reactie als gevolg van ethylbenzeen in een reactor.
- Vopak, Botlek, 2016, explosie bij overslag ethanol
- Odfjell Terminal, 2017, opslagtank explodeert door ophoping gas (fysische explosie)
- Asfaltcentrale Veendam, 2019, bitumentank explodeert door ophoping
- Vitelia Voeders, Oirlo, 2020, stofexplosie bij menginstallatie
- Avebe, Ter Apelkanaal, 2021, gasexplosie door lek in verwarmingsketel
- VDL Nedcar, 2021, explosie in spuitcabine
- Chemelot, 2024, explosie in acrylonitril-unit door lekkage
Hierbij moet worden gerealiseerd dat de ‘dark figure’ waarschijnlijk vele malen groter is. Niet alle explosies zijn gemeld — en dit geldt nog sterker voor de incidenten die tot een explosie hadden kunnen leiden. Het deksel heeft het steeds moeilijker om de doofpot gesloten te houden. Daarbij moeten we ook onderkennen dat niet iedere explosie beheerst kan worden door het vakgebied ‘ATEX’.
Hoe dan?
waardoor hebben deze explosies plaatsgevonden? En wat zijn de achterliggende basisrisicofactoren?
Hieronder een samenvatting van de meest voorkomende ontstekingsbronnen uit analyses van:
- De OVV (Onderzoeksraad voor Veiligheid)
- RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)
- EU-OSHA
Bij de interpretatie van deze informatie moet gerealiseerd worden dat er geen informatie wordt gegeven over het ontstaan van de explosieve atmosfeer. Ofwel, het brandbare mengsel dat tot ontsteking is gebracht.
In de praktijk blijken de meest voorkomende ontstekingsbronnen te zijn:
- Elektrostatische ontlading.
- Hete oppervlakken.
- Elektrische vonken.
- Mechanische vonken.
Basisrisicofactoren
Maar met deze informatie weten we nog steeds niet waardoor deze ontstekingsbronnen zijn ontstaan. Verdiepend onderzoek toont aan dat blijkt dat vrijwel alle ontstekingsbronnen zijn terug te leiden tot de volgende basisrisicofactoren:
- HUM – menselijk handelen
- ORG – organisatie
- PRO – procedures en werkinstructies
- MTN – onderhoud
- EDU – opleiding en instructie
En zijn ontstaan als gevolg van menselijke handelingen, zoals:
- Kortsluiting door slecht aangesloten of versleten bekabeling
- Oververhitting van overbelaste en onjuist beveiligde elektromotoren
- Vonken van metaal- op metaal door loszittende onderdelen
- Onjuiste toepassing van niet-geleidende materialen of de isolatie van geleidende materialen
- Onjuiste of beschadigde aarding en potentiaalvereffening
- Wrijvingswarmte door oververhitte lagers en slepende machineonderdelen
Bewustwording
Explosies komen gelukkig niet vaak voor. Dat is uiteraard een positief gegeven, maar het heeft ook een keerzijde: het ondermijnt de bewustwording. Natuurlijk willen we koste wat het kost veilig werken, en natuurlijk willen we allemaal dat iedereen veilig thuiskomt! Maar omdat we niet vaak met explosies worden geconfronteerd zijn we geneigd het onderwerp onder de tafel te schuiven en iedere maatregel als ‘één maatregel te veel’ te beschouwen.
Juist daarom is het van belang dat we duidelijk en helder met elkaar communiceren. We moeten uitgaan van een worstcasescenario — maar we hoeven daarbij niet in doemdenken te vervallen.
Een explosie voorkomen is geen hogere wiskunde. De oplossing ligt meestal in maatregelen die allang binnen een bedrijf bekend zijn, maar die — om welke reden dan ook — naar de achtergrond zijn geraakt. Denk bijvoorbeeld aan:
- Het toepassen van ATEX-gecertificeerde apparaten en beveiligingssystemen.
- Perodieke inspecties en onderhoud.
- Beheer van wijzigingen.,
- Periodieke voorlichting en instructie.
- Een procedure voor veilig werken.
Op de plaats, rust!
Sta in je volgende adviesgesprek even stil. Jij als adviseur hebt een andere agenda dan het managementteam dat je adviseert. Dat wil niet zeggen dat jullie een ander doel nastreven. Veiligheid staat op 1, maar de weg daar naartoe kan verschillen.
Rome is immers ook niet in één…
Ik bedoel: haastige spoed is zelden…
Nou ja… de aanhouder…
Ach ja, je kent de dooddoeners vast wel 😊
Samen voor een veilig Nederland, dat is waar we voor staan. Doe je met ons mee?
Vanuit Paltrock-ATEX beoordelen we op een praktische en heldere wijze de explosierisico’s binnen je bedrijf en leggen dit vast in een compact en leesbaar adviesrapport. Een project heeft voor ons altijd een kop én een staart. Dat betekent dat we pas uit elkaar gaan op het moment dat we met zijn allen tevreden zijn over het resultaat.
Dat resultaat is uiteraard: een veilige en gezonde werkomgeving!